Vladimiro Gagliardi
Memories

L'albero de Nadal 

Božićna jelka

Zia Ana, la sorela de mio nono, gaveva un albereto sula credenza, con tante balete come grapoli de sarjese impicade. 

- Zia, parché ti fa l'albero de Nadal cossi' picio? 

- Mi son vecia, e no go piu' voja. Fin che jera vivo zio Carlo, prima che i Tedeschi lo fucili sul ponte del cantier Scojolivi, lo fasseva sempre lui. El jera un vero artista, lo fasseva balissimo e grande. Ma... mi no go voja de bazilar. A mi, pero', lo stesso el me piaseva tanto, tanto... Sule ramete la zia meteva tanto bombaso, che pareva pien de neve pena cascada. 

Anche nona Enrica, de quando che jera morta zia Elvira, la sorela de mio papa', la metava solo una rameta soto 'l quadro de Gesu' in cusina, ch'el stava sora la vetrina piena de piati. La meteva 'sta rameta in t'un piter, con tanti fiocheti, pice candeline rosa, e pici muceti de ovata, come fiochi de neve. 

A casa de nona Ivana, l'albero adobava zia Olga e zia Jole, una de tredise anu e l'altra de sedise, ma no'l jera cossi' bel. Le gaveva poca roba de impicar sora. Le fasseva tante striche de carta colorada, le pignole le piturava con la porporina che nona Ivana usava per piturar 'l tubo del spacher, le scatole de forminanti le involtizava in carta de goma 'mericana, che ciapavimo nei pacheti del UNRA, i sassolini involtizava in carte de caramele che ne mandava zia Alba de Milano, e qualche naranza. Quando che le riussiva a impicar anche qualche mandarin ciapado con le tessere anonarie (che doveva bastar per tuto el mese), le se considerava fortunade e jera una gran festa.

Tuti i alberi per mi jera bei. Ognidun gaveva el suo segreto, ognidun gaveva el suo mistero, ognidun gaveva le sue sorprese. A mi me piaseva tuti. Ma... no vedevo l'ora che papà porti a casa el nostro albero ala vigilia de Nadal. 

Anche se mio papa' no jera del partito, per la santa festività i »drusi« lo fasseva lavorar per dispeto fin l'ultimo momento. Nei ani cinquanta, guai chi che nominava Nadal!

Jera proibido. El partito te ciamava a raporto anche se no ti jeri membro. I te castigava in tanti modi. Per esempio; i te assegnava de far lavoro volontario che in realta' jera lavoro obligatorio, i te meteva a scarigar i vagoni de carbon in stazion, opur ti dovevi netar le macerie, e cossì via, che no ripeto el xa conta'. Papa' jera automecanico, pero' el menava el camion, perche' ghe rendeva de piu'.

Girando per l'Istria per lavoro, el zercava sempre de jutar i contadini, trasportandoli de un paese a l'altro. Jera miseria, quela volta, e pu lori i lo compensava. De sera el capitava a casa con qualche luganiga, o con un toco de lardo, o con mezo pulastro. Ma tornando al discorso de prima, bisogna saver ch'el Partito castigava anche quando che Nadal jera passado. Cossi' per esempio, a mio papa' invesse de farghe menar el camio, i ghe dava una setimana de oficina, o i lo meteva a riparar qualche vecio camion sgangherado. 

No xe che la mama o papa' fossì dei cesoti basabanchi, no... no, solo che ghe piaseva onorar e festegiar le nostre vece tradizioni de famiglia in barba ala miseria. Perl le feste, mia mama fasseva le fritole piu' bone de 'sto mondo. 

- Ma dime, ma cossa ti ghe meti dentro che le vien cossi' bone? - ghe domandava la done. 

- E cos' ti vol che ghe meto! Quel che ghe mete' voi; late in polvere, ovi de Truman che go ciapa' in tel pacheto del UNRA come voi, un per de grani de uva passa, qualche pignol e un fia' de lievito! 

E... ma mi conossevo el suo segreto... La meteva tuto in pignato e dopo la ghe lo dava a papa', che tegnindolo fra i zinoci, col cuciar de legno el sbateva el paston come una machineta. Dopo, la mama involtizava el pignato in un majon de lana per far levar la pasta. Me piaseva ogni tanto cucar come che cressi 'l paston, fin tanto che no'l andava for a dela pignata. Alora jera riva' el momento de darghe forma ale fritole con un cuciarin e de butarle su l'ojo de bojo. Le vegniva bele grande e gonfie, giuste per un bocon. 

A quel punto papa', che jera forte come un toro, con una fiasca el mastruzava 'l zuchero sula piastra de marmo del tavolo. Cossì mastruza' fin fin, mama lo manissava col passin del the' sule fritole ancora calde. Mi guardavo 'sto zuchero che cascava su quele delizie, me pareva come se nevigassi.

Me ricordo un ano, propio per la vigilia de Nadal, papa' stava poco ben, ma sempre per quela ossession de castogar la gente che conservava le propie tradizioni, quei del Partito i lo gaveva mandado con una vecia scrassibera de camion a cior blochi de sasso nele cave de San Stefano. I sperava sicuramente, ch'el sarìa restado in strada con quela scrassibera, e che nol gavessi cossì podù festegiar el Nadal con la sua famiglia. A tanto ghe riva la cativeria umana! 

E ben, ala facia dei »drusi«, quela sera el jera torna' a casa con un grande albero tamba' in una pineta vicin Pinguente. Noi che savevimo ch'el gavarìa porta' un albero de Nadal, lo spetavimo a casa in grazia de Dio ch'el torni, xa pronti con le scatole piene de roba; quela de nona Enrica che la jera morta nel 1951, e quela de zia Ana che la jera morta nel fratempo nel 1952, e quela nostra de sempre, che la conteneva balete, bombaso, candeline e coriandoli. 

Usavimo instalar ogni ano 'sto benedeto albero in un vaso svodo de marmelada, che prima involtizavimo in te la stagnola; incugnavimo dentro el tronco ben ben con un per de sassi torno e dopo ompienivimo la lata de gierina. 

Mi jero picio, cossa podevo gaver, cinque ani sì e no, e mia mama me gaveva permesso de cior in man le forbici soto el suo controlo e de tajar le stele de carton, involtizarle dopo in te la stagnola bianca, giala,rosa e verde. Le gavevimo impicade su ogni rama. La stela cometa fata de Silvana, la vegniva subito dopo del spazacamin, ch'el stava soto la punta de vetro sufià. I miì genitori 'sta punta i la guardava come i oci in testa, perché la jera fragilissima e altre no ghe ne se podeva miga comprar. Cissa' come e de che note dei tempi quela là jera rivada in casa nostra! Mi, figuremosse se la podevo tocar! Guai mondo! No per gnente i me ciamava Spacatuto. Infati, quando che xe passade le feste e i ga calà xo 'sta benedeta punta de vetro, mi go tanto prega' e straprega' de lassarmela solo un poco tocar coi diti, e no so come ne' perche' se ga subito roto un canton, cossì che l'ano dopo i ga dovu' rangiarla su l'albero in modo che de lontan no se vedi el guasto.

No se sa de dove che mia mama tirava sempre fora caramele, stolver e ciocolatini per impicar su l'albero. Mi che visitavo ogni buso dela casa come un sorso in zerca del formagio, mi propio no capisso dove che la scondeva quela grazia de Dio. 

- Mama, dove ti ga trova' tuta 'sta roba - ghe domandavo. 

- Dio vedi e provedi, fio mio. Vol dir che tu' sorela e ti se stadi boni... 

Come mai tuto d'un colpo jerimo tanto boni, se pena un atimo fa la ghe gaveva zigà a Silvana e mi la me gaveva fracà un scapeloto.

Fin che mama fasseva de magnar e la friseva le fritole, noi fioi dovevimo ornar presto l'albero per no far tardi ala messa dela mezanote in cesa de Sant'Antonio. El presepio soto l'albero lo fasevimo invesse con la calma e jera sempre una meraviglia rinovada ogni ano. Gavevimo tante statuine, ogni figura gaveva el suo posto e'l suo ruolo. Un ano, porca l'oca, ne mancava Gesu' bambin. Mi fassevo finta de zercarloin giro, dove el xe dove no 'l xe, miga mato de andar dir che da bravo Spacatuto, durante una dele mie scuribande per la casa, gavevo roto la piu' picia statueta del picio Gesu' che la jera fata de gesso de presa! E cossa gavevo colpa se mi la me jera sbrissada dele man propio quando che volevo darghe un baseto... Mia sorela gaveva salva' la situzion fabricando con la molena de pan un novo bambin Gesu' e la lo ga piturado coi coliri acquarelo. Pareva de veder una picia luganiga frita. 

Me ricordo come ogi, un giovedi dopoprazo del vetiquatro dicembre del milenovecento cinquanta tre. For a fasseva un fredo boja, giorni e giorni che pioveva e tirava una bora indiavolada. La penetrava per tuti i busi dela casa, e cossì soto la porta, sule sfese, gavevimo tochi de vece coverte, ma ela la girava lostesso per la casa, la solevava le coverte, le cotole e le coltrine. La mama cusiva in un canton dela cusina, Silvana studiava vicin el spacher, la biancheria pindolava sul spago soto la napa e la se sugava. Mi, gnanche dir, gavevo finido de far la lession piu' de un'ora fa e col dito indice scrabiciavo sula finestra apanada de la porta che va in teraza. 

- Cos' ti fa Miro? 

- Gnente, mama! 

- Ma come gnente? Xe un'ora che no ti versi boca. Ti sta ben? 

- Ma sì... stago ben... E intanto le lagrime me vegniva xo a quatro e i singulti me sofigava, no volevo farme sentir smrz... smrz... 

- No go, smrz smrz, gnente smrz, smrz... 

- Perche' ti piansi? 

- No so... - Come no ti sa... Devi eser un perche'? 

- Adesso che papa' no xe morto, no gavaremo 'sto ano l'albero, vero? 

- Papà ne lo portava sempre in tel camion... 

- Ti ga visto forsi in marcato se i li vendi? 

- No, ti sa ben che i »drusi« i meti in vendita l'elbero do' giorni prima del ano novo, miga per Nadal! 

- Ti ga ragion, no gavevo gnanca pensa'... Alora lo faremo la prosima setimana 

- E che raza de Nadal sara'? Con papa' vivo lo fassevimo sempre ala vigilia, se no... no srvi gnanche farlo, a che pro? 

- E cos' ti vol, che vado in bosco mi a tajarlo? 

- Ma no ti, mama, vado mi, lassime che vado mi! 

- E diovardi, che te bechi el guardiaboscho? 

- No sta gaver paura, lo go xa mi ociado in bosco Rizzi. 

- Mascalzon d'un mulo! E quando prima? 

- Son passa' de là dopo scola... 

- E bon. ah... alora. Ma sta tento, te prego. Ara che se i te ciapa, stemo freschi! No gavemo gnache per pagar la multa. 

- No sta preocupar. Fasso tuto mi. 

El giorno dopo ma go infila' el giuboto che me gaveva fato la mama rivoltando un capoto vecio de mio papa', me go fraca' in testa la bareta de lana che me coverseva la rece. Go involtizado ben ben in un scartozo el pestador che qualche dun no lo vedessi e go ciolto l'ombrela in man. Prima che fossi scuro, me go incamina' oltra Castagner su per la Grega verso el bosco. No son passa' per 'l porton de bosco Rizzi, perché nel padiglion dela servitu' stava el guardiabosco, bensi son entrado oltra la campagna vicin el muro. Scantonando drio 'l muro de Villa Rizzi (ogi adibida a manicomio), te vedo subito el mio albereto vicin le stale. Ghe coro incontro afanado atraverso un buso nel muro che la gente ga praticado per entrar nel parco, ma no gavevo fato gnanche do' passi ch'el sangue me se ga gela' nele vene. Davanti a mi te se presenta un gigante con do' bafoni spioventi, la mantelina verde de tela incerada, i trombini de goma infangadi e la dopieta in spala. 

- Dove ti va 'sta ora per 'l bosco? 

- Vado a Bussoler a trovar un mio amico... 

- Movite alora, che no te bechi csuro! 

Gavevo slonga' el passo fin la prima graja e scondendome drio de ela cucavo per veder se 'l me guardava. porca miseria, no 'l se moveva del posto. Intanto se inscuriva sempre de piu'. Finalmente se Dio vol, el se ga incamina' verso la sua casa de guardiabosco. Per esser cento per cento sicuro go speta' ancora un diese minuti prima de meterme a l'opera. Speravo slo che no 'l senti bater el pestador quando che mi comincio a tajar l'albereto. 

Co' go comincia' a lavorar de pestador, me pareva de sentir rimbombar tuto el bosco. Gavevo el cuor in gola che me bateva come un martel pneumatico. Le rece me fisciava come la sirena del'Arsenal. No gavevo fredo e no sentivo la bora che sufiava come una indemoniada. Jero tuto suda' mojo de gran pestar, ma anche de la fifa che no vegnissi for a el guerdiabosco. Pesta che te pesta, taja che te taja, me go sponto e me go sgrafà tute le mani. Ma finalmente, fio d'un can, el se ga deciso a vegnir fora! Propio in quel momento me ga parso de sentir sciopar dele ramete seche vicin de mi, come se qualchedun caminassi e calpestassi coi trombini... Go ciapa' l'albereto per el tronco, go fica' el pestador in scarsela e via mi come el fulmine atraverso graje e grempani, sempre col pensier de esser inseguido de quel gigante con la dopieta... Sara' stado vero ch'el me coreva drio o sarà stada la paura che gioga bruti scerzi, fato sta che per imbrojar le trace sul teren go fato un giro de do' boni chilometri passando per Comunal e per Monvidal. Come che sucedi quà de noi, la piova gaveva sostitui la bora e Dio la mandava che jera un piazer, tuta quanta sule mie spale. Oramai jera cossì scuro che no vedevo piu' 'l mio naso. Bon per mi che in tuta quela circumnavigazion no go incontra' nisuun e in cita' no jera gnanche un can per strada. 

Mia mama preocupada, la me spetava in porton, sule scale.

 - Ma dove ti jeri? Ti me fa diventar mata dela preocupazion. Dove ti son sta' fina 'sta ora? Ti son bagnado come un selegato, dove xe l'ombrela? E l'albero? 

- Ti sa dove che jero! L'ombrela?! Devo gaverla lassada in bosco, sul logo del delito. Ti pol capir, go sentì un rumor e son scampa' via come una saeta. L'albero? Lo go messo per momento in lissiera. No se pol mai saver chi che xe in casa. 

- E 'ste mani tute sgrafade? 

- Per via de l'albero... 

- Ma... che raza de albero sara'? Va ciorlo che lo vedo... 

Son andado in lissiera a prelevar e zito zito lo gavevo portà in casa che no me vedessi i vicini, no se sa mai... 

- Tu mare in capela, ma queto xe un ginepro! 

- Adesso lo vedo anche mi. Devo gaver sbaglia'. Jera scuro, spetavo ch'el guardian vadi via, me go inzinocia' per no esser visto, go dado el primo colpo, jero sicuro che tajavo el pin che gavevo sdocia' de matina. No xe miga facile gusrdarse i torno e nel steso tempo tajar e segar e pestar. Mentre parlavo, tremavo come una foja: l'emozion, la stancheza, la paura, la maratona per i campi e boschi stava per gaver el sopravento sora de mi. 

- No sta' bazilar, andara' ben anche el ginepro. Anzi mai de meo! 

Me gaveva consola' la mama. Mi alora me gavevo fato forza, gavevo ciolto el vaso con la gerina dentro, con l'intenzion de impiantar l'albero in meso. Ma porca eva vecia, no podevo fissarlo in nissun modo. Prova cossi', prova colì, el me picava sempe d'una parte. E le rame per giunta le continuava a sponserme le mani e anche el viso. Me gavevo ricorda', che papa' fissava la base con sasseti. Son andado anche mi in corte a zercar un per de sassi e finalmente ghe go fisado el gambo. Silvana jera la', pronta a darme una man e anche due per adobarlo. Lavorando comio a comio me son acorto che mia sorela no fasseva propio salti de l'entusiasmo e mi me sentivo un poco mortificado pensando ale mie sete fadighe de Ercole per sradigar l'arbusto. Vedendo che la fa le robe come controvoja, solo disemo, per farme contento mi, me son rivolto a mama: 

- Mama, cossa te par? Xe bel l'albero de Nadal? El te piasi? El xe vegnu' bel? 

- Sì sì... no xe mal, el xe propio bel... 

Ma mantre che la diseva per forza 'ste do parole fiape fiape, mufe mufe, la continuava cusir. Gavemo finì che sara' sta' quasi mezanote. El risultato: tuti due con le mani inspinade, sanguinanti, el pavimento tuto sbagnaza', scovaze de qua, stagnola de la', per tera agheti de ginepro a no finir, ma no solo per tera, sti benedeti de agheti i se ga fica' in tuta la casa, dapertuto, peso che la bora, i se gaveva infila'à in te la credenza, in te la napa, in te le scudelete, in te'l leto, in te'l cesso, in te le mutande, in tei cavei, in te'l gato, una nera disperazion, un disastro! 

Silvana legeva, mama cusiva, ogni tanto la me guardava senza pronunciar parola. Go capì che gavariìmo salta' la messa quel ano, jera tropo tardi,  Gesu' sarìa nato sensa de noi tre. No gavevimo rivado far gnanche el presepio e l'orologio bateva xa i rintochi dela mezanote... 

- Adesso so perche' zia Ana e nona Enrica no gaveva mai voja de far l'albero de Nadal - go zercado mi de butar in rider. 

- Se papà sarìa ancora qua con noi, sta pur sicuro, picio mio, che noi la voja la gavessimo ecome, e anche 'sto ginepro sarìa diventa' el piu' bel albero de Nadal de tuta la cita'. 

Tetka Ana, sestra mog djeda, imala je na kredencu jelkicu s mnogo loptica, kao grozdova obješenih trešanja. 

- Teta, žasto praviš tako malenu božićnu jelkicu?

- Ja sam stara, nije me više volja. Dok je bio živ stric Carlo, prije nego su ga Nijemci strijeljali na Uljanikovom mostu, pravio ju je uvijek on. Bio je pravi umjetnik, učinio bi je veliku i prekrasnu. Ja. .. nemam volju potruditi se.

Svejedno se meni sviđa1a, mnogo, mnogo... Na grančice je tetka stavljala puno vate, činila se kao svježi snijeg.

I baka Enrica, otkad je umrla tetka Elvira, tatina sestra, stavljala je u kuhinji samo jednu grančicu ispod Isusove slike, koja je stajala iznad vitrine s tanjurima. Stavlja1a je tu grančicu u jednu vazu, s mnogo mašnica, s malenim ružicastim svjećicama i malenim kupićima vate, nalik spježnim pahu1jicama. 

U kući kod bake Ivane jelku su kitile tetka Olga i tetka Jole, jedna od trinaest godina, a druga od šesnaest, ali nije bila tako lijepa. Ima1e su malo stvari za jelku. Izrezale bi mnogo tankih pruga od obojenih papira, šišarke bi oboja1e purpurinom koji je baka Ivana upotrebljavala za bojanje dimovodnih cijevi štednjaka, kutije od šibica umota1e bi u papire od žvakaćih guma koje smo dobiva1i u UNRA-nim paketima, kamenčiće bi umata1e u papirice od bombona koje je slala tetka A1ba iz Milana i po koju naranću. Kada bi uspjele objesiti poneku mandarinu dobivenu na godišnjoj kartici (koja je treba1a zadovoljiti mjesečne potrebe), smatrale su se sretnima i bilo je veliko veselje. 

Sve su je1ke za mene bile lijepe. Svaka je ima1a svoju tajnu, svaka je imala svoje iznenađenje. Svidale su mi se sve. Ali... nisam mogao dočekati trenutak da tata donese kući nasu jelku na Badnjak.

Iako moj tata nije bio partijac, za svete praznike  »druži« su ga prisiljavali raditi, za inat, do zadnjeg trenutka. Pedesetih godina pisalo se lose onome tko je spominjao Bozic! 

Bilo je zabranjeno. Partija te zvala na raport, iako nisi bio član. Kažnjava1i su te na razne načine. Na primjer: slali su te na dobrovoljni rad koji je u stvari bio obvezan, stavili bi te iskrcavati vagone ugljena na stanici ili si morao čistiti ruševine i tako redom, da ne ponavljan već ispričano. Tata je bio automehaničar, samo sto je vozio kamion, jer je više zaradivao.

Obilazeći Istru zbog posla, nastojao je uvijek pomoći seljacima, prevozio bi ih iz jednog sela u drugo. Bilo je siromaštva tada, a1i ipak, oni su ga nagradivali. Navečer bi dolazio kuci s nekom kobasicom, komadom slanine ili s pola pilića. 

Vraćajući se na prijasnji razgovor, treba znati da je Partija kažnjavala i kad je Božić prosao. Tako, na primjer, moj je tata, umjesto da vozi, morao tjedan dana u radionici popravljati razdrndane kamione.

Nije da su mama i tata bili zagriženi vjernici, ne... ne, samo su voljeli poštivati i slaviti nase stare običaje, u inat mizeriji. Za slave, moja mama je pravila najbolje ustipke na svijetu.

- Ma reci mi, što stavljaš unutra da ti dolaze tako dobri? - pita1e su je žene.

- A što misliš da stavljam! Ono što stavljate i vi: mlijeko u prahu, Trumanova jaja koje sam dobila u UNRA -inom paketu, poneku pinjolu i ma1o kvasca!

Eh... ali ja sam znao njezinu tajnu... Stavlja1a je sve u lonac i poslije je dava1a tati, koji je držeći lonac među koljenima, drvenom žlicom izmiješao tijesto kao stroj. Kasnije bi mama umotala lonac u vuneni džemper da bi se tijesto diglo. Sviđalo mi se svako toliko proškiljiti kako tijesto raste, dok ne bi izišlo iz lonca. Tada je bilo vrijeme za oblikovanje uštipaka žličicom i stavljanje u kipuće ulje. Dolazili su lijepi, veliki i napuhnuti, točno za jedan zalogaj.

Tog bi trenutka tata, koji je bio jak kao bik, jednom bocom ižgnjecio šećer na kamenoj ploči stola. Tako izgnječen šećer sitno, sitno, mama bi prosijala cjediljkom za čaj na još tople uštipke. Gledao sam šećer koji je padao na te slatkiše, činilo mi se kao da sniježi.

Sjećam se, jedne godine baš na Badnjak, tati nije bilo najbolje, ali uvijek iz onog opsesivnog straha za kažnjavanje naroda koji je čuvao svoje običaje, oni iz Partije bili su ga poslali s jednom starom krntijom od kamiona uzeti blokove kamenja u rudnicima kod Svetog Stefana. Nadali su se sigurno da će ostati na putu s onom krntijom i da neće moći slaviti Božić sa svojom obitelji. Tako daleko je stizala Ijudska zloba!

E dobro, za inat »družima«, onu večer vratio se kući s jednim velikim stablom ukradenim u borovoj šumi blizu Huzeta. Mi, koji smo znali da će donijeti božićnu jelku, čekali smo ga u kući s Božjom milosti, već spremni, s kutijama punima robe: od bake Enriche koja je u međuvremenu umrla 1951., od tetke Anne koja je umrla u međuvremenu 1952., i našima oduvijek, koje su sadržavale loptice, vatu, svjećice i trakice.

Uobicavali smo svake godine usaditi to stablo u kantu marmelade, koju bi prethodno umotali u aluminijsku foliju; učvrstili bismo držak dobro, dobro s par kamenova i okolo bismo šljunkom popunili limenku.

Bio sam malen, što sam mogao imati, pet godina da i ne, moja mama mi je dozvolila uzeti škare u ruke, pod njezinim nadzorom, da bih izrezivao zvijezde iz kartona, zatim bismo ih umatali u bijelu aluminijsku foliju, žutu, crvenu i zelenu. Objesili bismo ih o svaku granu. Zvijezda repatica koju je napravila Silvana dolazila je odmah ispod dimnjačara koji je stajao ispod vrha od puhanog stakla. Moji roditelji su taj vrh čuvali kao oko u glavi, jer je bio lomljiv i drugi nije bilo moguće lako kupiti. 

Tko zna vremeski kada i odakle je došao u našu kuću! Ja, eto, možeš zamisliti, nisam ga smio dirnuti! Ne daj, Bože! Nisu me uzalud zvali Razbijač. U stvari, kada su završili praznici, skinuli su taj božji vrh od stakla, ja sam molio i namolio da mi dozvole samo da ga taknem prstima, ne znam zašto se odmah razbio jedan ugao, pa su ga narednu godinu morali postaviti na jelku tako da se iz daleka ne vidi lom. 

Ne zna se odak1e je mama uvijek izvlačila na vidjelo bombone, stolver (1) i čokoladice da ih objesi na stablo. Ja, koji sam kao miš u potrazi za sirom, preg1edao svaki kutak u kući, baš nisam rnogao razumjeti gdje je ona sakrivala te božje blagodati.

- Mama, gdje si našla svu tu robu? - pitao samje. 

- Bog vidi i skrbi, sine rnoj. Znači da ste ti i sestra bili dobri... 

Kako to, odjednorn toliko dobri kad je samo trenutak prije vika1a na Silvanu, ajam sam dobio ćušku? 

Dok je mama kuha1a i pržila uštipke, mi smo morali brzo okititi je1ku da ne bisrno zakasnili na polnoćku u crkvu svetog Antona. Jasle pod jelkom pripremali smo na miru i bila je to divota koju smo obnavaljali svake godine. Imali smo mnogo kipića i svaki je imao svoje mjesto i ulogu. Jedne godine, vražja barka, nedostajao nam je mali Isus. Ja sam se pravio da tražim naokolo, gdje je, gdje nije, nisam bio lud da kažem kako sam ja, vrijedan Razbijač, tijekom jednog mog haračenja po kući razbio najrnanji kipić Isusa, napravljen od gipsa! A što sam bio kriv ako mi je iskliznuo iz ruku upravo kad sam ga htio poljubiti...?

Moja sestra je spasila sitiaciju načinivši kipić djeteta Isusa od sredine kruha, obojivši ga vodenim bojicama. Sličio je malenoj isprženoj kobasici. 

Sjećam se kao danas, četvrtak je poslije podne dvadest četvrtog prosinca tisuću devetsto pedeset treće godine. Vani je bila ubojita zima, danima i danima je kišilo, puha1a je orkanska bura. Probijala se kroz sve rupe u kući i tako smo ispod vrata, na zazorima, stavili kornade starih deka, ali ona je svejedno ulazila u kuću, diza1a je deke, suknje i zavjese. Mama je šivala u ug1u kuhinje, Silvana je učila pored štednjaka, rublje je visilo na konopcu sušeći se ispod nape. Ja, da i ne govorim, završio sam svoju zadaću vec prije sat vremena i sada sam šarao kažiprstom po zamag1jenom staklu vrata koja vode na terasu. 

- Što radiš, Miro

- Nista, mama! 

- Kako ništa? Već je sat vremena kako ne otvaraš usta. Ti je dobro?

 - Ma da... dobro mi je... 

I tako, klizile su mi suze u potocima, a jecaji su me gušili, nisam želio da me čuju šmrc... šmrc... 

- Nije mi, šmrc šmrc, ništa, šmrc šmrc... 

- Zašto plačeš? 

- Ne znam... 

- Kako ne znaš... Mora biti neki razlog? 

- Sada kad je tata umro, nećemo ove godine imati jelku, je li? Tata nam ju je donosio uvijek u kamionu... 

- Si vidio možda na tržnici ako ih prodaju? 

- Ne, znaš dobro da »druzi« stavljaju jelke u prodaju dva dana prije Nove godine, a ne za Božić! 

- Imaš pravo, nisam ni razmišljala... Onda ćemo je napraviti sljedeću sedmicu.

- A kakav će to Božić biti? Dok je tata bio živ, uvijek smo je pravili na Badnjak, ako ne... ne treba niti da je pravimo, koja svrha?

- A što hoćeš, da idem ja u šumu odrezati je?

- Ne ti, mama, idem ja, dozvoli mi da idem ja!

- Bože sašuvaj, da te ulovi lovočuvar? 

- Nemoj se plašiti, ja sam je već vidio u šumi Rizzi.

- Pokvarenjače mali. A kada prije?

- Prošao sam onuda poslije škole...

-E dobro, ah... onda. Ma budi pažljiv, molim te. Pazi, ako te uhvate, nastradali smo. Nemamo ni za g1obu.

- Nemoj se ti sekirati. Sve ću ja srediti.

Dan poslije obukao sam jaknu koju mi je mama sašila okrenuvši tatin kaput, natukao sam vunenu kapu na glavu, pokrivši uši. Dobro sam zamotao sjekiricu u jednu papirnatu vrećicu da je netko ne vidi i uzeo kišobran u ruke. Prije nego se srnračilo, uputio sam se preko Kaštanjera i gore preko Gregorice do šume. Nisam prošao kapijom šume Rizzi, jer je u paviljonu služinčadi stanovao lovočuvar, već sam ušao preko njive blizu zida. Zaobisavši iza ugla Ville Rizzi (danas napuštene nakon što je dugo godina bila umobolnica), vidjeh odmah svoje stabalce blizu staja. Potrčah mu u susret zadihan kroz otvor u zidu koji su učinili Ijudi za ulazak u park, ali nisam učinio ni dva koraka kad mi se sledila krv u žilama. Ispred mene iskrsnuo je div s dva silazeća brka, sa zelenim kišnim mantilom od cerade, blatnjavih gumenih čizama i s dvocjevkom na ramenu.

- Gdje ideš u to doba šumom?

- Idem na Busoler posjetiti svog prijatelja...

- Požuri, onda, da te mrak ne uhvati u šumi!

Produžio sam korak do prvog grma i sakrivši se iza njega škiljio sam da vidim gleda li za mnom. Prokletstvo, nije se micao s mjesta. Baš dobro, jer se sve više smračivalo. Napokon, s Božjom voljom, uputio se prema lovoćuvarevoj kući. Da budem sto posto siguran, počekao sam još desetak minuta prije nego sam započeo s rabotom. Nadao sam se samo da neće čuti udaranje sjekirice kad započnem sjeći stabalce.

Kad sam počeo sjeci, cinilo mi se da odzvanja cijelom šumom. Srce mi je bilo u grlu, tuklo je kao zračni čekić. Uši su mi zviždale kao Uljanikova sirena. Nije mi bila zima i nisam osjećao buru koja je puhala kao da je vražja. Bio sam sav znojan od silnog udaranja, i od straha da ne dođe lovočuvar. Udaraj i udaraj, sjeci i sjeci, izbo sam si ruke i sve ih ogrebao. Napokon, pasji sine, odlučio je pasti! Upravo u tom trenu, učinilo mi se da čujem lomljavu suhih grančica blizu sebe, kao da netko hoda i gazi čizmama... 

Zgrabio sam stabalce za deblo, zatukao sjekiricu u džep i odoh kao strijela kroz grmlje i kamenje stalno misleći da me slijedi onaj div s dvocjevkom...

Je li bila istina da me slijedio ili je to bio strah koji stvara čudne šale, da bih zameo tragove na terenu, napravio sam veliki krug od dobrih dva kilometra preko Komunala i Monvidala. Kako se dešava kod nas, kiša je zamijenila buru lijevajući kao iz kabla. Poslao ju je Bog, kao blagodat, svu na moja ramena. Već je bilo tako mračno da nisam vidio niti svoj nos. Dobro za mene da u svom onom obilaženju nisam sreo nikoga, a u gradu nije bilo ni psa na ulici. Moja mama, zabrinuta, cekala me u hodniku na stepenicama.

- Ma gdje si ti? Liniš me poluditi od zabrinutosti. Gdje si bio do sada? Mokar si ko vrabac, gdje je kišobran ? A jelka?

- Znaš gdje sam bio! Kišobran?! Mora da sam ga ostavio u šumi, na mjestu događaja. Možeš zamisliti, čuo sam šuštanje i pobjegao sam ko strijela. Jelka? Stavio samje trenutak u praonu. Nikad se ne zna tko može biti u kuci...

- A te ruke, sve ogrebane?

- To je zbog jelke...

- Ma... koje vrste je to stablo? Idi ga uzeti da ga vidim...

Otisao sam u praonicu uzeti jelku i tiho, tiho noseći je u kuhinju, da ma ne vide susjedi, nikad se ne zna...

- Mame ti tvoje, ma to je smrekva!

- Sada je i ja vidim. Izgleda da sam pogriješio. Bio je mrak, cekao sam da lovočuvar ode, kleknuo sam da me ne vidi, zadao sam prvi udarac, bio sam siguran da sječem jelku koju sam ugledao ono jutro. Nije tako lako gledati okolo i istovremeno sjeći, piliti i udarati.

Dok sam govorio, tresao sam se kao list: uzbuđenje, umor, strah, maratonski trk preko njiva i šuma nadvladali su me.

- Ne sekiraj se, bit će dobra i srnrekva. U stvari, nikad bolje! - umirila me mama.

Tada sam se ohrabrio, uzeo sam kantu sa šljunkom, s namjerom da usadim staba1ce u sredinu. Za Boga miloga, nisam ga uspijevao nikako učvrstiti. Probaj ovako, probaj onako, uvijek mi je visilo na i jednu stranu. Grane su nastavlja1e bosti mi ruke i lice.

Prisjetio sam se da je tata kamenčićima učvršćivao podnožje. Otišao sam u dvorište potražiti par kamenova i napokon sam uspio učvrstiti podnožje. Silvana je bila spremna dati mi jednu ruku, i dvije, da bismo je okitili. Radeći jedno pored drugog, primjetio sam da moja sestra nije baš skaka1a od veselja, a ja sam se osjećao malo mučenički misleći na sedam Herkulovih muka, sve da bih išćupao stablo. Videći da radi preko volje, samo: recimo, da bi mene zadovoljila, obratio sam se mami: - Mama, što ti se čini? Je lijepa t božićna jelka? Ti se dopada? Je ispa1a lijepa?

- Da da... nije loše, baš je lijepa...

Dok je izgovarala na silu te dvije riječi, prazne, prazne, trule, trule, nastavljala je sivati.

Završili smo nešto malo prije ponoći. Rezultat: oboje izbodenih ruku, krvavih, pod je bio sav mokar, smeća ovdje, staniol ondje, na podu smrekovim iglicama nikad kraja, ma ne samo na podu, te božje iglice zavukle su se po cijeloj kući, svugdje, gore od bure, bile su se zavukle u kredenac, u napu, u šalice, u krevet, u zahod, u gaće, u kosu, u mačku, prava žalost, katastrofa!

Silvana je čitala, mama je šivala, svako toliko bi me pogledala bez riječi. Shvatio sam da ćemo preskočiti misu ove godine, bilo je previše kasno, Isus će se roditi bez nas troje. Nismo stigli postaviti ni jasle, a sat je već otkucavao pola noći...

- Sad znam zašto tetka Anna i baka Enrica nisu imale volje praviti božićnu jelku, - pokušao sam baciti na smijeh.

- Da je tata tu s nama, budi siguran, mali moj, da bi imali volju itekako i ova srnrekva bi postala najljepša božićna jelka u cijelom gradu.

(1) bombon s ljesnjakom

Miro Gagliardi

Sources:

  • Text and bottom drawing - Miro Ivanin, nom de plume of Vladimiro Gagliardi, "L'albero de Nadal", La Battana, Rivista trimestrale di cultura Anno XXXIII aprile-giugno 1996, numero 120, Olge-Niro "EDIT" (Fiume-Rijeka), p. 37-42;  also published in the book Ricordi d'infanzia / Sjećanja iz djetinjstva, Literarni klub "Uljanik" (Pula, ?), p. 65-73 (both language versions). 

Main Menu


This page compliments of Vladimiro Gagliardi and Marisa Ciceran

Created: Wednesday, May 09, 2001; Last Updated: Monday, August 10, 2015
Copyright © 1998 IstriaNet.org, USA